عنوان : بررسي كهن ­الگوهاي داراب­ نامة طرسوسي

دانشگاه ایلام

دانشکده ادبيات و علوم انساني

پايان­ نامه کارشناسی ­ارشد رشتة زبان و ­ادبيات فارسی

عنوان:

بررسي كهن ­الگوهاي داراب ­نامة طرسوسي

استاد راهنما:

دکتر رحمان ذبيحی

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………1

فصل اوّل:كلّيّات .……………………………………………………………………………..3

1-1. توضیح وبيان مسئله پژوهشي ……………………………………………………………………………………4

1-2. ضرورت و اهميت موضوع تحقيق ………………………………………………………………………….5

1-3. اهداف تحقيق ……………………………………………………………………………………………………5

1-4. كاربرد نتايج تحقيق …………………………………………………………………………………………….5

1-5. پيشينه علمي موضوع…………………………………………………………………………………………….6

1-6. سؤال­هاي تحقيق…………………………………………………………………………………………………7

1-7. فرضيه­هاي  تحقيق ………………………………………………………………………………………………7

1-8. توضیح روش تحقيق……………………………………………………………………………………………….7

 

فصل دوم: طرسوسي، كهن­الگو …………………………………………………………8

2-1. ابوطاهرطرسوسي ………………………………………………………………………………………………..9

2-1-1. زندگي …………………………………………………………………………………………………………9

2- 1- 2. زادگاه……………………………………………………………………………………………………….10

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

2- 1- 3. قصه­گويان………………………………………………………………………………………………….12

2- 1- 4. آثار ابوطاهر طرسوسي………………………………………………………………………………….14

2- 1- 5. داراب­نامه…………………………………………………………………………………………………..16

2- 1- 5- 1. داستان­هاي ايراني……………………………………………………………………………………17

2- 1- 5- 2. داستان­هاي يوناني و رومي………………………………………………………………………..19

2- 1- 5- 3. قصه­هاي قرآني و ديني ……………………………………………………………………………21

2- 1- 5- 4. حوادث تاريخي نزديك به زمان مؤلف ………………………………………………………22

2- 1- 5- 5. خلاصة داراب­نامة طرسوسي …………………………………………………………………….23

2-2. كهن الگو ……………………………………………………………………………………………………….30

2-2-1. مفاهيم مرتبط با كهن­الگو ……………………………………………………………………………….32

2- 2- 1-1.كهن­الگو و نماد………………………………………………………………………………………..33

2-2-1-2. موتيف و كهن­الگو…………………………………………………………………………………….34

2-2-1-3. پروتوتايپ و كهن­الگو………………………………………………………………………………..35

2-2-3. تاريخچة كهن­الگو…………………………………………………………………………………………36

2-2-4. نقد كهن­الگويي و اسطوره­شناختي……………………………………………………………………..38

2-2-5. انواع كهن­الگوها…………………………………………………………………………………………….39

يادداشت­هاي فصل دوم ……………………………………………………………………………………………..40

 

فصل سوم:كهن­الگوها در داراب­نامه…………………………………………..42

3-1.كهن­الگوي آفرينش…………………………………………………………………………..43

3- 1-2. آفرينش جهان و بشر……………………………………………………………………………………44

3- 1- 3. بي­مرگي…………………………………………………………………………………………………….47

3- 1- 3- 1. عمر طولاني…………………………………………………………………………………………..47

3- 1- 3- 2. آسيب­ناپذيري………………………………………………………………………………………..47

3- 1- 3- 3. جاودانگي……………………………………………………………………………………………..48

3- 1- 4. تقدّس­نمايي………………………………………………………………………………………………..49

3- 1- 5. دوستي با حيوانات………………………………………………………………………………………..50

3- 1- 6. ساخت خانه………………………………………………………………………………………………..51

3- 1- 7. پرواز…………………………………………………………………………………………………………53

3-2. كهن­الگوي باروري …………………………………………………………………………………………..56

3- 2- 1. رابطة كهن­الگوي باروري و قدرت جادويي شاه………………………………………………..57

3-2-2. حرمت خون شاه……………………………………………………………………………………………60

3- 2- 3. حرمت ديدن شاه…………………………………………………………………………………………61

3- 2- 4- وظيفة باروري شاه و مرگ او………………………………………………………………………..62

3- 2- 5. رابطة باروري و رويين­تني……………………………………………………………………………..64

3- 2- 6- برون­همسري………………………………………………………………………………………………64

3- 2- 7. مسابقه براي انتخاب همسر……………………………………………………………………………..66

3- 2- 8. قرباني………………………………………………………………………………………………………..67

3- 2- 9. اجراي مراسم باروري……………………………………………………………………………………69

3- 2- 10. پرستش نمادهاي باروري …………………………………………………………………………….70

3- 3. كهن­الگوي قهرمان در داستان داراب……………………………………………………………………73

3– 3- 1. مادر مثالي………………………………………………………………………………………………….75

3- 3- 2. آنيما………………………………………………………………………………………………………….79

3- 3- 3. پير دانا……………………………………………………………………………………………………….83

3- 3- 4. سايه………………………………………………………………………………………………………….86

3- 3- 5. نقاب…………………………………………………………………………………………………………90

3- 3- 6. سفر قهرمان…………………………………………………………………………………………………91

3- 3- 6- 1. عزيمت…………………………………………………………………………………………………93

الف) دعوت به آغاز سفر …………………………………………………………………………………………..93

ب) ردّ دعوت………………………………………………………………………………………………………….93

ج) امداد غيبي………………………………………………………………………………………………………….94

د) عبور از نخستين آستان……………………………………………………………………………………………94

ه) شكم نهنگ………………………………………………………………………………………………………….94

3- 3- 6- 2. آيين تشرّف …………………………………………………………………………………………..95

الف) جادة آزمون…………………………………………………………………………………………………….95

ب) ملاقات با خدابانو………………………………………………………………………………………………..97

ج) زن در تأثیر وسوسه­گر………………………………………………………………………………………….97

د) آشتي با پدر و خدايگان………………………………………………………………………………………….97

ه) بركت نهايي…………………………………………………………………………………………………………98

 

3- 3- 6- 3. بازگشت……………………………………………………………………………………………….98

الف) امتناع از بازگشت………………………………………………………………………………………………98

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

ب) عبور از آستان بازگشت………………………………………………………………………………………..99

ج) ارباب دو جهان و رها در زندگي…………………………………………………………………………..100

3– 4. كهن­الگوي قهرمان در داستان اسكندر………………………………………………………………..102

3- 4- 1. مادر مثالي………………………………………………………………………………………………..104

3- 4- 2. آنيما………………………………………………………………………………………………………..107

3- 4- 3. پير خردمند……………………………………………………………………………………………….112

3- 4- 4. سايه­ها……………………………………………………………………………………………………..118

3- 4- 5. نقاب……………………………………………………………………………………………………….126

3- 4- 6. سفر قهرمان…………………………………………………………………………………………….126

3- 4- 6- 1.  عزيمت………………………………………………………………………………………………127

الف) دعوت به آغاز سفر………………………………………………………………………………………….127

ب) ردّ دعوت………………………………………………………………………………………………………..128

ج) امداد غيبي………………………………………………………………………………………………………..128

د) عبور از نخستين آستان………………………………………………………………………………………….128

ه) شكم نهنگ………………………………………………………………………………………………………..128

3- 4- 6- 2-  آيين تشرّف……………………………………………………………………………………….129

الف) جادة آزمون…………………………………………………………………………………………………..129

 

ب) ملاقات با خدابانو………………………………………………………………………………………………131

ج) زن در تأثیر وسوسه­گر………………………………………………………………………………………..131

د) آشتي با پدر……………………………………………………………………………………………………….131

ه) خدايگان……………………………………………………………………………………………………………132

و) بركت نهايي……………………………………………………………………………………………………….132

3- 4- 6- 3. بازگشت……………………………………………………………………………………………..133

الف) امتناع از بازگشت…………………………………………………………………………………………….133

ب) فرار جادويي…………………………………………………………………………………………………….134

ج) دست نجات از خارج………………………………………………………………………………………….134

د) ارباب دو جهان و رها در زندگي……………………………………………………………………………135

يادداشت­هاي فصل سوم ………………………………………………………………………………………….136

 

نتيجه­گيري………………………………………………………………………………………139

فهرست منابع……………………………………………………………………………………141

چكيده

نقد كهن­الگويي، از رويكرد­هاي نسبتاً جديد در زمينة نقد متون ادبي می باشد كه از يافته­هاي علومي زیرا روانشناسي، مردم­شناسي و اسطوره­شناسي براي تحليل متن كمك مي­گيرد. شالودة اصلي اين نقد را كهن­الگو تشكيل مي­دهد. كهن­الگو اصطلاحي می باشد كه يونگ براي آن بخش از ناخودآگاه روان كه مشتمل بر تجارب موروثي بشر­ كه در هر زمان و هر مكاني، به اشكال مشابه متجلي مي­گردد، به كار برد. زمينة نمود كهن­الگو خواب­ها، اساطير، متون ادبي و نظاير آن می باشد. داراب­نامه از متون ارزشمند حماسي در قرن ششم، روايت ابوطاهر طرسوسي از زندگي داراب فرزند بهمن و توضیح حال اسكندر و بوران­دخت می باشد. يكي از جنبه­هاي مهم اين اثر حضور پررنگ كهن­الگوهاست به گونه­اي كه بدون بررسي و نقد و تحليل اين امر، بخش مهمي از خلاقيت مؤلف مغفول خواهد ماند. پژوهش حاضر، بررسي كهن­الگوهاي اين اثر می باشد. با در نظر داشتن روايي بودن داراب­نامه، برجسته­ترين كهن­الگوي اين اثر، كهن­الگوي سفر قهرمان می باشد. در هر دو بخش كتاب تولّد، زندگي، سفر و ماجراهاي آن در توضیح حال داراب و اسكندر، كمابيش بر كهن­الگوي جهاني سفر قهرمان منطبق می باشد. داراب توسط پيك به سفر «دعوت» مي­گردد و آغاز در اجابت دعوت «تعلّل» مي­ورزد و سپس سفر را آغاز مي­كند. با فائق آمدن بر نگهبانان «آستان نخستين»، وارد «جادة آزمون» مي­گردد و بر موانع آن غلبه مي­كند. سپس با «زن وسوسه­گر» مواجه مي­گردد و سرانجام با «خدابانو» ازدواج مي­كند. وي در «آشتي با پدر» موفق اقدام مي­كند و به «بركت نهايي» مي­رسد. اگرچه وي در آغاز از بازگشت «امتناع» مي­كند، اما در نهايت به وطن باز مي­گردد و از نگهبانان «آستان بازگشت» عبور مي­كند و با غلبه بر مشكلات پيش رو، «ارباب دو جهان» مي­گردد. اسكندر نيز اين مراحل را در زندگي خود تجربه مي­كند. مؤلف در ضمن كهن­الگوي سفر قهرمان، از مجموعه كهن­الگوهاي روانشناسيِ تحليلي مانند آنيما، پيرِ دانا، مادرِ مثالي و سايه­ها بهره گرفته می باشد. همچنين به موارد بسياري از كهن­الگوي آفرينش مانند بازخواني آفرينش نخستين، ياد كردن از نخستين­ها، مقدس­نمايي، دوستي با حيوانات و ساخت شهرها  در داراب­نامه تصریح شده می باشد. از ميان اين موارد، بازخواني آفرينش نخستين و مقدّس نمايي از بسامد بيشتري برخوردارند. همچنين در بخش كهن­الگوي باروري، بسياري از موارد اين كهن­الگو مانند آيين­هاي باروري، پرستش نمادهاي باروري، قدرت جادويي شاه، وظيفة باروري شاه و قرباني بهره گیری شده می باشد.

مقدمه

در كنار نقد­هاي سنتي مانند نقد تاريخي، نقد اخلاقي و… رويكرد­هاي نسبتاً جديدي در زمينة نقد متون رواج يافته می باشد. يكي از اين شيوه­ها، نقد اسطوره­شناختي يا كهن­الگويي می باشد كه در اين شيوه منتقد، كهن­الگوها و صور مثالي را در آثار ادبي تجزيه و تحليل مي­كند. نقد اسطوره­شناختي پيشينه­اي نزديك به يك قرن دارد، اما در ايران از عمر آن چندان نمی­گذرد.

اگرچه كهن­الگو با نام «كارل گوستاو يونگ» و روانشناسيِ تحليلي او شناخته شده می باشد، اما علاوه بر او محققان و انديشمندانِ اسطوره­شناسي زیرا «فريزر»، «الياده» و «كمپبل» آرا و نظرات مختلفي را دربارة كهن­الگو ارائه كرده­اند. با اين حال، اغلب پژوهش­هاي انجام گرفته بر اساس نقد اسطوره­شناختي، بر كهن­الگوهاي روانشناختي زیرا آنيما، سايه، پير دانا و… متمركز شده می باشد و يافتن مواردي كه به ساير كهن­الگوها مانند كهن­الگوي باروري و كهن­الگوي آفرينش پرداخته باشد، اندكي دشوار می باشد؛ زيرا گستردگي اشكال كهن­الگويي مانع بهره گیری از مجموعة كامل آنها در متون ادبي می باشد. درواقع تحليل متني واحد بر مبناي تمام كهن­الگوهاي يادشده، همانند آن چیز که كه «كوپ» در كتاب اسطوره، يا «گرين» و همكارانش در كتاب مباني نقد ادبي انجام داده­اند در ادبيات فارسي اندك می باشد.

از طرف ديگر،بررسي كهن­الگويي متون حجيمي زیرا شاهنامة فردوسي و داراب­نامة طرسوسي بر اساس مجموعة گستردة كهن­الگوها امري دشوار می باشد، زيرا اين گونه آثار به دليل ساختار روايي و حماسي و قدمت زمان تأليف، از غني­ترين متوني هستند كه انواع كهن­الگو را در آن­ها مي­توان نظاره كرد. همچنين اين آثار به دليل طولاني بودن داستان­ها و نيز آوردن روايات و  قصه­هاي متعدد و داشتن شخصيت­هاي گوناگون، اشكال زيادي از كهن­الگوها را در خود جاي داده­اند كه تصریح به تمامي آن­ها از عهدة پژوهشي واحد خارج می باشد و در بررسي آن­ها، از ميان شمار زياد صور نوعي، غالباً به مهم­ترين و رايج­ترين كهن­الگوها پرداخته مي­گردد. همين شيوه نيز در پژوهش حاضر به­ كار گرفته شده و كهن­الگوهاي پركاربرد و مرسوم مورد تحليل قرار گرفته می باشد.

با در نظر داشتن اين­كه تقسيم­بندي­ها و آراء مختلفي در باب كهن­الگوها ارائه شده می باشد، كهن­الگو­هاي داراب­نامة طرسوسي ذيل سه عنوان اصليِ كهن­الگوي آفرينش(بر اساس آراء الياده)، كهن­الگوي باروري(بر اساس نظرية فريزر) و كهن­الگوي قهرمان تدوين شده می باشد. بخش سوم(كهن­الگوي قهرمان) از دو قسمت تشكيل شده می باشد. آغاز بر اساس الگوي قهرمان(نظرية اتو رنك) تولد و زندگي قهرمان تحليل شده می باشد. سپس با كمك كهن­الگوهاي يونگ، دو شخصيت اصلي و ساير شخصيت­ها ذيل عناوين مادر مثالي، آنيما، پير دانا، سايه و نقاب مورد بررسي قرار گرفته­اند. در قسمت دوم بر اساس الگوي سفر قهرمانِ «جوزف كمپبل»، سفرهاي داراب و اسكندر تحليل و ميزان انطباق اين سفرها بر الگوي كمپبل نشان داده شده و موارد تغيير اين الگو در هر دو سفر بيان گرديده می باشد. البته به دليل جدايي دو بخش داراب­نامه و طولاني بودن هر دو قسمت، داستان داراب و داستان اسكندر در بخش كهن­الگوي قهرمان به گونه مجزا بررسي شده­اند.

همچنين در مواردي كه كليّت متن اجازة برداشت كهن­الگويي مي­داد،به نمادهاي مرتبط با كهن­الگو(تصاوير رايج كهن­الگويي) مانند درخت، كوه، حيوان، آب و…پرداخته شده می باشد.نظر به اين­كه هر كدام از اين موارد، به كهن­الگوهاي مختلفي اختصاص داشتند،اختصاص فصلي مجزا به تصاوير كهن­الگويي مقدور نبود و متناسب با عنوان هر بخش، اين موارد تحليل شده­اند.

بايد اضافه كرد كه اگر چه «ذبيح­اللّه صفا» تصحيحي كم نقص از داراب­نامه ارائه داده­اند، اما اين تصحيح از لحاظ شيوة نگارشي با آئين نگارش موجود تفاوت بسيار دارد. هر چند متناسب كردن نمونه­هاي انتخاب شده از متن داراب­نامه با آئين نگارش فعلي امري زمان­بر بود با اين حال تمامي نمونه­هاي انتخاب شده از متن داراب­نامه مطابق قواعد مرسوم نگارش در زمان حال نگاشته شده­ می باشد.

تعداد صفحه : 164